La Méthodologie du Penteract

Notre boussole pour les dossiers juridiques complexes

Un dossier juridique est rarement une simple application de règles avec une solution évidente. Souvent, plusieurs pays, plusieurs systèmes juridiques, langues et intérêts sont en jeu. Parfois, le système juridique lui-même rencontre ses propres limites.

C’est pourquoi Peeters Law travaille avec une méthode d’analyse propre : le Penteract. Pour chaque dossier, nous examinons la situation à travers cinq perspectives juridiques, enrichies d’une sixième perspective critique. Ainsi, nous préservons la clarté, évitons les angles morts et garantissons honnêteté et précision. Le Penteract n’est pas une simple liste de contrôle, mais une boussole analytique.

Compétence et droit applicable

En termes clairs : Où se déroule le dossier ? Quel tribunal est compétent ? Quel droit s’applique ? Une décision étrangère peut‑elle être reconnue ou exécutée ?

Cadre juridique : droit international privé, compétence juridictionnelle, droit des conflits, reconnaissance et exequatur, verordonnances de l’Union européenne, traités internationaux, droit international privé national.

Domaines de droit

En termes clairs : Quel est le contenu principal du dossier ? Contrats, responsabilité, immobilier, droit de la famille, succession, droit des sociétés — souvent combinés.

Cadre juridique : organisation horizontale par domaines de droit et superposition verticale des normes : national, européen, international et soft law.

Signification, contexte et interprétation

En termes clairs : Le droit existe dans la langue. Les mots prennent sens au sein d’une culture juridique. Une clause peut signifier quelque chose de différent selon la langue ou le contexte.

Cadre juridique : sémantique, traduction juridique, droit comparé, interprétation contextuelle avec recours à des locuteurs natifs formés en droit sous responsabilité centrale.

Principes et sources du droit

En termes clairs : Que disent les droits fondamentaux, la jurisprudence et les principes généraux ? Ils orientent et bornent toute construction juridique.

Cadre juridique : droits fondamentaux, principes généraux du droit, jurisprudence des cours suprêmes, jurisprudence de la Cour de justice de l’Union européenne, jurisp­rudence de la Cour européenne des droits de l’homme, doctrine et soft law avec interprétation multiniveaux.

Approche, angle et perspective

En termes clairs : Quelle voie choisir ? Plaider ou négocier ? Accélérer ou temporiser ? Agir discrètement ou de manière visible ? Chaque dossier appelle une réflexion stratégique.

Choix stratégiques : contentieux, médiation ou conseil, approche anticipative ou curative, position stratégique large tenant compte des forces institutionnelles et sociales.

Quand le droit lui-même montre ses limites

En termes clairs : Parfois, le droit fonctionne techniquement correctement, mais demeure injuste ou insuffisant. Dans ces cas, nous identifions une ligne de rupture et recherchons une correction à un niveau normatif supérieur.

Cadre juridique : questions préjudicielles, contrôle constitutionnel, recours à des normes supérieures inspiré par la méthode analytique du professeur Alfons Heyvaert (1936–2024). Cet aspect est une caractéristique distincte de notre approche : savoir quand il faut interrompre une construction juridique pour mieux la questionner.

Clarté – Vous savez exactement où vous en êtes
Sécurité – Moindre risque d’erreur, de pénalités ou de surprises
Confiance – Chaque angle a été examiné, pas seulement la lettre de la loi
Honnêteté – Les limites du droit sont explicitement abordées

Le Penteract conserve la cohésion dans la complexité sans aplatir cette complexité.

Penser juridiquement requiert plus que l’application de règles. Cela requiert structure comme en mathématiques, validité logique, perspective optique et sens linguistique. Le droit n’est pas une simple somme de normes, mais une architecture. Le Penteract rend cette architecture visible et montre aussi là où elle se fissure.

Notre méthode reste en dialogue continu avec la linguistique, le droit comparé, les contextes politique et économique et la théorie normative. Ainsi, nos analyses demeurent juridiquement solides, contextuellement pertinentes et stratégiquement responsables.

Le Penteract est notre boussole pour examiner chaque dossier sous tous ses angles, pour que rien et personne ne soit oublié. Et le plus intéressant est que vous pouvez appliquer cette manière de penser même à des questions qui ne sont pas juridiques.

In de hogere meetkunde is een penteract een vijfdimensionale hyperkubus.
Hij laat zich niet tekenen, enkel projecteren in lagere dimensies.
Elke projectie is noodzakelijk een vereenvoudiging.
En soms ontstaat in die vereenvoudiging een breuk:
een singulariteit — een punt waar de interne spanning zo groot wordt
dat verdere vereenvoudiging de samenhang van het geheel zou doen uiteenvallen.

Dat is geen fout.
Het is een structurele grens.

Het juridische penteractmodel functioneert op analoge wijze.
Het is een gestructureerde projectie van hoe wij het recht analyseren:
in lagen van taal, context, rechtsorde, materie en normatief fundament.

Maar ook dit model kent zijn breekpunt.
Een zone waar verdere analyse binnen één methode niet langer verheldert,
maar waar gespecialiseerde expertise of hogere normatieve toetsing noodzakelijk wordt.

Dat breekpunt noemen wij:

de Heyvaertiaanse singulariteit.



Het penteractmodel als denkinstrument

Het penteractmodel werd door Peeters Law ontwikkeld als methodologisch kader
om juridische redenering te structureren met maximale precisie en bewustzijn.

Elk dossier wordt benaderd vanuit vijf onderling verweven dimensies:

- taal en semantiek  
- normatieve context  
- bevoegde rechtsorde  
- materieel toepasselijk recht  
- onderliggende beginselen  

Samen vormen zij een gecontroleerde projectie van de juridische werkelijkheid.
Het model fungeert als intern toetsingsinstrument,
gericht op het vermijden van systematische denkfouten
en het blootleggen van blinde vlekken.

Maar elk analytisch model veronderstelt een werkbare complexiteit.
En precies daar, waar een dossier die grens overschrijdt,
wordt niet het model zelf ontoereikend —
maar wordt samenwerking met gespecialiseerde expertise noodzakelijk.



De singulariteit: wanneer specialisatie vereist is

Wanneer een dossier, ondanks correcte positionering binnen alle vijf dimensies,
blijft stuiten op fundamentele spanningen —
op tegenstrijdige rechtsstelsels, normatieve conflicten, of jurisdictionele impasses —
dan markeert de Heyvaertiaanse singulariteit het omslagpunt.

Niet als falen,
maar als herkenning van waar verdere expertise begint.

De singulariteit duidt dat punt aan waar:

- een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie noodzakelijk wordt;
- een grondwettelijke toetsing door het Grondwettelijk Hof moet worden overwogen;
- samenwerking met hooggespecialiseerde confraters of academici vereist is;
- het dossier vraagt om escalatie naar een hoger normatief niveau.

Dit is geen anomalie.
Het is herkenning van de grenzen van generalistische analyse
en het begin van gespecialiseerde coördinatie.



Geen zesde dimensie, maar een omslagpunt

De Heyvaertiaanse singulariteit is geen zesde dimensie van het model.
Zij is een structurele grens in de projectie zelf.

Zij wordt zichtbaar wanneer:

- meerdere rechtsstelsels onverzoenbare oplossingen bieden;
- normatieve beginselen met elkaar in conflict komen zonder duidelijke hiërarchie;
- geen enkele dimensie van analyse het dossier nog kan vatten zonder essentiële elementen te negeren;
- de advocaat niet langer binnen één rechtsstelsel of methode kan redeneren,
 maar coördinatie van meerdere expertises noodzakelijk wordt.

Op dat punt verlaat men het standaardmodel —
niet uit zwakte,
maar uit professionele noodzaak.



In de praktijk: van analyse naar coördinatie

In onze praktijk betekent dit dat Peeters Law, wanneer de singulariteit wordt bereikt,
overschakelt van executerende advocaat naar coördinerend advocaat.

Bijvoorbeeld wanneer:

- een grensoverschrijdend erfenisdossier botst op onverzoenbare IPR-regels van drie landen;
- een internationale co-ouderschap geen pasklare oplossing vindt binnen de geldende verdragen;
- een ondernemingsrechtelijk geschil vraagt om parallel advies van fiscalisten, notarissen en buitenlandse advocaten.

In zulke dossiers fungeert Peeters Law als coördinator van expertise:
het bijeenbrengen van de juiste specialisten,
het waarborgen van coherentie tussen hun adviezen,
en het vertalen van complexiteit naar een werkbare strategie voor de cliënt.

Dit is geen falen van onze methode.
Het is een bewuste keuze om samenwerking te zoeken
waar één enkele benadering onvoldoende zou zijn.



Waarom deze naam?

Deze singulariteit draagt de naam van Alfons Heyvaert
als herinnering aan een methode van juridisch denken
die structuur zoekt, maar zichzelf ook kan onderbreken
wanneer verdere dissectie niet langer verheldert.

Heyvaert — hoogleraar, advocaat, denker —
bracht het juridisch denken terug tot zijn botstructuur.
Niet om te vereenvoudigen,
maar om zichtbaar te maken waar juridische instituties
grenzen kennen die zij zelf niet kunnen overstijgen.

Zijn werk — waaronder Het personen- en familierecht ont(k)leed —
toont hoe juridische categorieën functioneren
als ordeningsmechanismen met inherente spanningen.

In deze benadering is recht geen neutraal systeem,
maar een gestructureerde ordening
die soms haar eigen grenzen zichtbaar maakt.

Wie zo kijkt, herhaalt geen doctrine.
Hij onderbreekt haar — tijdelijk, methodisch — om verder te kunnen.



Een noodzakelijke onderbreking

Het penteractmodel pretendeert geen volledige waarheid.
Het biedt oriëntatie.

Maar ook dit model moet zichzelf kunnen onderbreken
wanneer een dossier vraagt om meer dan één methode,
meer dan één rechtstelsel,
meer dan één perspectief.

Een model dat zichzelf niet kan onderbreken,
verwordt tot dogma.

De Heyvaertiaanse singulariteit herinnert ons daaraan:

Juridisch denken begint opnieuw
waar het denkinstrument zichzelf durft stil te leggen
om ruimte te maken voor aanvullende expertise.



Alfons Heyvaert (1936–2024)

Hoogleraar. Advocaat. Denker. Leermeester.

Niet degene die ons leerde wat te denken,
maar waar

 te beginnen:
bij de vraag,
bij de dissectie van structuur,
bij de erkenning van grenzen.



Aanbevolen bron:
Met rede ontleed, de rede ontkleed – Liber Amicorum Alfons Heyvaert,
Antwerpen, Intersentia, 2002.

Le contenu de cette page constitue une présentation générale, méthodologique, de la démarche interne de Peeters Law.
Il ne peut être interprété comme une offre au sens de l’article 5.57 du Code civil belge, ni comme un avis juridique personnalisé.

Cette information ne constitue pas une manifestation de volonté visant à conclure une convention (art. 5.20 C. civ.), ni une invitation à négocier au sens de l’article 5.15, §2 C. civ.

Aucune obligation contractuelle ou précontractuelle ne peut naître de la publication, de la consultation ou de l’interprétation de ce texte.
La théorie de la confiance légitime (art. 5.22 C. civ.) ne s’y applique pas,
dans la mesure où aucune attente raisonnable ne peut être fondée sur une communication publique expressément qualifiée de non contraignante.

Une convention valable avec Peeters Law ne peut naître que par une déclaration de volonté écrite, claire et non équivoque, confirmée sous forme physique ou numérique.
Une communication unilatérale par e-mail, un simple comportement ou une facturation préalable ne peuvent être interprétés comme une acceptation ou un engagement sans mandat formel.

Peeters Law décline expressément toute responsabilité contractuelle ou précontractuelle fondée sur cette publication, sauf en cas de dol ou de faute grave prouvée.